Waar wij vandaan komen. Hoe het komt dat wij denken

8 October 2012
by Diametheus
0 comments

Het woordsysteem, met dank aan Grard Westendorp

In 2004 verscheen het boek “Spraakmakers”. Een bijzonder boek omdat de auteur, Grard Westendorp, hierin een vondst beschrijft die ons denken over mensen reuzenstappen verder brengt: het woordsysteem. Deze vondst is een grote inspiratiebron geweest voor enkele hoofdstukken in mijn nieuwe boek En toen was er het woord

GEAAls sociaal wetenschapper/evolutionair gedragswetenschapper heeft Grard Westendorp in de loop van dertig jaar ontdekt wat mensen anders maakt dan dieren: het gebruik van woorden. Deze briljante vondst is niet minder dan een handvat om de hele mensheid te analyseren; het inzicht zou bijvoorbeeld Socrates bijzonder geholpen hebben. Het gebruik van woorden maakt mijn verhaal compleet over hoe de aarde tot stand is gekomen, inclusief datgene wat op aarde tot stand is gekomen. Mijn “Geagonia” is niet compleet zonder begrip van het   woordsysteem. 

Van woorden naar religies
De consequenties van het woordgebruik voor de mensheid kunnen niet worden overschat. Zo legt Grard Westendorp bijvoorbeeld uit hoe het woordgebruik invloed heeft op de verhouding tussen vrouwen en mannen. Ook tipt hij aan hoe machtsverhoudingen door woorden worden beïnvloed. Ik ga hierop door en plaats de briljante vondst van Grard in een groter kader. Zo verklaar ik het ontstaan van religies uit het gebruik van woorden. Zo vanzelfsprekend als iedereen het vond dat rijpe appels uit de boom vallen, totdat Newton er een algemene natuurwet in herkende, zo vanzelfsprekend vinden wij mensen het dat we kunnen praten. Tot Grard in het woordgebruik ons typisch mens-zijn herkende en daarmee een origineel inzicht creëerde in wie wij zijn.

Illuster rijtje
Voor mij  hoort Grard Westendorp thuis in een illuster rijtje mensen met baanbrekende inzichten,. Een rijtje waarin ook namen voorkomen als Sigmund Freud (grondlegger van de psycho-analyse), Carl Woese (grondlegger van de hypothese van de RNA-wereld), Charles Darwin (grondlegger van de evolutietheorie), Andreas Vesalius (grondlegger van de menselijke anatomie), Stanley Miller (die aantoonde dat organische moleculen kunnen ontstaan uit anorganische moleculen, dus dat leven kon ontstaan uit materie), Watson en Crick (die de DNA structuur hebben ontrafeld) en Mendelejev (die alle chemische elementen wist te ordenen). Grard Westendorp is de grondlegger van de analyse van mensen aan de hand van woorden.

28 July 2012
by Diametheus
0 comments

Zoektocht naar de ziel

De ziel: een kwestie van zelfbewustzijn

Begrippen als brein, ziel, lichaam en geest blijven ons intrigeren, getuige het succes van bijvoorbeeld Dick Swaab en Bert Keizer. Volgens Diametheus blijft in alle discussies het cruciale verschil tussen bewustzijn en zelfbewustzijn onbelicht. Volgens zijn definitie is er geen ziel zonder zelfbewustzijn. Het komt er op aan om exacte, bruikbare definities te geven van nog niet eerder in woorden gevangen begrippen.

 Wat is karakter?

Geen dier of mens is identiek aan welk ander dier of andere mens dan ook. Geen twee mensen hebben exact dezelfde neus, oren of vingerafdrukken. Zo hebben ook geen twee mensen identieke levers, nieren of knieschijven. En zo hebben ook geen twee mensen identieke hersenen, dus ook geen identieke hersenstammen en de andere hersenonderdelen die bij het oerzelf horen. Toch liggen alle reflexen voor overleving (eten, voortplanting en lichaamsbehoud) besloten in die hersenstructuren. Omdat geen twee individuen identiek zijn, zijn ook hun reflexen niet identiek. Zo zal in een situatie van gevaar het ene individu wat minder heftig reageren en de ander juist agressiever; zo zal de ene mannetjeschimpansee zich agressiever gedragen dan de ander en op die manier de baas worden van de groep. Naast agressiviteit zijn er nog talloze andere gedragingen, zoals affectiviteit, jaloezie enzovoorts – dit zijn allemaal emoties.

Het volledige pakketje aan reflexen en aangeleerde reacties op specifieke omstandigheden is dus per individueel dier anders. Ieder persoon kan worden gekenmerkt door zijn eigen pakketje aan reflexen en aangeleerde reacties; het is mijn definitie dat dit pakketje iemands karakter uitmaakt. Ook een kikker, die geen bewustzijn heeft, geen aangeleerde reacties uitvoert en volledig reflexmatig leeft, heeft zijn eigen karakter – lees: eigen karakteristieke reflexen van het oerzelf. Het karakter van elk individueel beest wordt tot en met de kikkers volledig genetisch bepaald. In het verdere verloop van de evolutie, vanaf de krokodillen, wordt het karakter niet meer alleen door de genen bepaald, maar ook door omgevingsfactoren. Bij geen enkele diersoort wordt het karakter zo sterk door omgevingsfactoren bepaald als bij mensen.

 

Wat bedoelen we met de ziel?

Bewustzijn is het waarnemen vanuit de neocortex van neurale activiteit in het eigen oerzelf. Het bewustzijn is evolutionair gaan groeien vanaf de krokodil. Zelfbewustzijn is het waarnemen van de waarneming van de hersenactiviteit in het oerzelf, zodat men zaken op zichzelf kan reflecteren; dit sluit automatisch ook emoties in. Zelfbewustzijn komt slechts bij enkele hogere diersoorten voor. Bewustzijn, zelfbewustzijn en karakter zijn drie verschillende begrippen. Hoe verhoudt “de ziel” zich tot deze begrippen? In de eerste plaats stel ik dat er niet zoiets als een “ziel” bestaat, “de ziel” is een volkomen kunstmatig idee. Omdat iedereen toch het gevoel heeft dat er “iets” is, wil ik proberen om een definitie te geven van datgene wat mensen, naar ik denk, met “de ziel” bedoelen. Ik definieer “ziel” als de combinatie van karakter en zelfbewustzijn. Alleen die individuen hebben een ziel die zelfbewustzijn zijn. En die ziel wordt bepaald door het karakter van dat individu. Een zelfbewuste persoon met een lief karakter heeft een lieve ziel, maar een zelfbewuste persoon met kwade, wraakzuchtige bedoelingen, heeft een kwade ziel. Alle uitdrukkingen waarin de ziel voorkomt passen in dit zelfbewustzijn – karakter model van de ziel: zielsgelukkig zijn, met de ziel onder de arm lopen, zielenroerselen, zielsleven, iemands ziel strelen etc.


Lichaam en geest

Het leven is in de omgeving ontstaan. De omgeving heeft het leven gestuurd, het leven heeft ook de omgeving gestuurd. In bepaalde levensvormen, bij de gewervelde dieren, is als onderdeel van het lichaam het centraal zenuwstelsel, het brein, mee geëvolueerd. In het brein is bewustzijn gegroeid. Bij sommige diersoorten is het bewustzijn zelfbewust geworden. Er moet sprake zijn van zelfbewustzijn om een ziel te hebben, anders kan men niet op zijn ziel getrapt worden of kan men niet iemands ziel strelen. Hoewel leeuwen een bijzonder groot bewustzijn hebben, hebben zij geen zelfbewustzijn. Leeuwen hebben volgens deze definitie dus geen ziel. Als we ervan uitgaan dat alleen die dieren een ziel hebben als men er op kan trappen of als men die kan strelen, zijn het waarschijnlijk olifanten, dolfijnen en vooral mensen die een ziel hebben. Deze ziel huist in het brein. Maar het brein kan niet los kan worden gezien van het lichaam en het lichaam kan niet los worden gezien van de omgeving. Tijdens het sterven van het individu houden de hersenen op met functioneren, en dus verdwijnen de aangeboren en aangeleerde reflexen, evenals het zelfbewustzijn en dus verdwijnt ook dat wat wij “ziel”noemen.


moleculen (1)

7 March 2012
by Diametheus
0 comments

Boze bacteriën, vieze virusjes en de zoete zeikziekte

Alles wat leeft bestaat uit moleculen. Moleculen zijn niets geheimzinnigs. Moleculen zijn even werkelijk als de stoel waarop u zit. Sterker zelfs, de stoel waarop u zit is volledig uit moleculen opgebouwd, u zit met uw uit moleculen opgebouwde achterwerk op de moleculen van de stoel.

Nu, omdat alles wat leeft uit moleculen bestaat, bestaan ook bacteriën en virussen uit moleculen. Elke soort van bacterie en elke soort van virus bestaat uit moleculen die heel specifieke, driedimensionale vormen hebben. Doordat de moleculen waaruit bacteriën en virussen bestaan verschillend gevormd zijn, is het ook mogelijk om die bacteriën en virussen aan de hand van de vorm van deze moleculen te herkennen.

Boze bacteriën en vieze virussen

Zodra een boze bacterie of een vies virusje een lichaam binnenkomt, dan zijn er cellen in het lichaam (deze cellen bestaan uiteraard ook uit moleculen met specifieke vorm) die herkennen dat die boze bacterie of dat vies virusje het lichaam is binnengekomen. Die cellen gaan vervolgens nieuwe moleculen aanmaken die op zulk een wijze zijn gevormd, dat die precies als een mal aan de moleculen van de boze bacterie of het vies virusje gaan plakken, zodat die boze bacterie of dat vies virusje niets meer kan doen. Continue Reading →

QuestionMarks

26 February 2012
by Diametheus
0 comments

Vragen die al eeuwenlang worden gesteld, maar waar nog geen antwoord op is gevonden

Zijn er goden, is er een God? Wat zijn emoties en waar komen die vandaan? Wat is bewustzijn en wat is zelfbewustzijn? Zijn deze twee laatste begrippen wel verschillend, of hebben ze dezelfde betekenis? Hebben dieren ook een bewustzijn? Hebben wij een ziel? Wat is leven? Wat is het verhaal van de mensheid, waar komen we vandaan? Wat is inzicht en wat is intuïtie? Wie zijn wij en waartoe zijn wij op aarde? En hoe hangt alles samen? Het zijn vragen die al eeuwenlang worden gesteld. Diametheus biedt een clou om tot eenduidige antwoorden te komen.  Continue Reading →

Kharaneh IV

25 February 2012
by Diametheus
1 Comment

Oude hutten

Onlangs is een wetenschappelijk artikel verschenen over de vondst van twee oude hutten. Niet zomaar oude hutten, maar hutten die ongeveer negentienduizend jaren geleden zijn gemaakt. Deze Kharaneh IV – hutten zijn gevonden midden in de woestijn in het oosten van Jordanië. Wat zijn dat voor hutten en wie haalt het in zijn hoofd om die midden in de woestijn  te bouwen? Continue Reading →

11 January 2012
by Diametheus
0 comments

De Cymascoop: geluidsplaatjes als een nieuwe manier van communiceren en denken?

Geluidsplaatjes

Onlangs is in het nieuws geweest dat er aan een nieuwe technologie wordt gewerkt om de taal van dolfijnen te ontcijferen. Het principe is als volgt. Als men een glas vult met water en vervolgens dit gevulde glas vlak voor een heel sterke geluidsbox zet, dan komen er golfpatroontjes in het wateroppervlak. Bij elke toon en bij elke sterkte hoort een ander patroontje. Als men een foto van het wateroppervlak maakt, heeft men eigenlijk ook een plaatje van het geluid. Bij elke toon en elke sterkte hoort een ander plaatje. Als het geluid steeds verandert, en men maakt steeds weer een nieuwe foto en zet alle foto’s achter elkaar, dan ontstaat een driedimensionaal plaatje; en dat plaatje geeft het geluid weer, het is een 3D-geluidsplaatje. Zo kan men een woord uitspreken en de veranderingen in het wateroppervlak fotograferen. Het geluidsplaatje geeft dus het woord weer. Dit fenomeen treedt niet alleen op aan het wateroppervlak in een glas water, maar ook in het water zelf en ook in lucht. Bij elke klank hoort zulk een 3D-geluidsplaatje. Nu hebben Jack Kassewitz en John Stuart Reid een apparaat ontwikkeld, de Cymascoop, dat in lucht of onder water kan worden gebruikt en waarmee zij geluid digitaal kunnen omzetten naar fysieke geluidsplaatjes (voor visualisatie zie hier). Lees verder

16 December 2011
by Diametheus
0 comments

Namen geven, naam maken

Ruzie om een naam

Er zijn twee Macedonië ’s. Het eerste Macedonië is een provincie in het noorden van Griekenland. Het tweede is een republiek, die zich begin jaren negentig van de vorige eeuw onafhankelijk verklaarde van Joegoslavië. Macedonië de Griekse provincie en Macedonië de republiek grenzen aan elkaar. Zij maken ook ruzie met elkaar, al twintig jaren, zoals in de media een poos geleden werd vermeld.

De ruzie gaat over de naam Macedonië. Zowel de provincie als de republiek claimen de naam vanwege het feit dat zo’n 2.300 jaar geleden een zekere Alexander in Macedonië is geboren. Deze Alexander van Macedonië is dezelfde als Alexander de Grote, leerling van Aristoteles. Alexander de Grote was een enorm succesvol veroveraar, die vanaf de Balkan naar het oosten toe alle volken tot aan de toen bekende grenzen van de wereld onder zijn macht heeft gebracht. Hij  heeft daarmee “naam gemaakt” en tegelijk eeuwige roem verworven. Zowel provincie als republiek (die ooit één geheel vormden) willen profiteren van de eeuwige roem, die verbonden is aan de naam Alexander, geboren in Macedonië. Waarom wordt er toch zoveel waarde gehecht aan deze naam? En niet alleen aan deze naam, maar ook aan talloze andere beroemde namen. Waar komt, in het algemeen gesteld, die naamswaarde vandaan? En waar komen namen überhaupt vandaan? Lees verder

19 November 2011
by Diametheus
0 comments

Verovering van de wereld

Een moord

Er staat vandaag een triest berichtje in de krant. In zekere zin is het een tijdloos berichtje. Een indiaan is vermoord in Brazilië. Elke dag worden er moorden gepleegd, met allerlei motieven. Deze indiaan, de 59-jarige Nisio Gomes, is vermoord door boeren. Er was spanning ontstaan tussen deze indiaan en de boeren vanwege grond. De indiaan en zijn stam leven van de jacht en van het verzamelen van voedsel. De boeren echter willen de grond waar de indianen jagen en verzamelen gebruiken voor suikerrietplantages, sojateelt en veehouderijen, zij willen de grond “beboeren” zogezegd. Een trieste bedoening. Het tijdloze van het berichtje zit ‘m in het volgende. Lees verder